న్యూట్రినోలపై పరిశోధన.. ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్‌కు ఫిజిక్స్ నోబెల్!

రాజనీతి | అంతర్జాతీయం | అక్టోబర్‌ 6, 2026

విశ్వంలో అత్యంత రహస్యమైన కణాల్లో ఒకటైన న్యూట్రినోలపై కీలక పరిశోధనకు ప్రపంచ అత్యున్నత గుర్తింపు లభించింది. 2026 భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్‌ పురస్కారం ఫ్రాన్సిస్‌ హాల్జెన్‌కు ప్రకటించారు. అధిక శక్తి కలిగిన ఖగోళ న్యూట్రినోలను గుర్తించేందుకు దక్షిణ ధ్రువంలోని మంచును ఉపయోగించి ఐస్‌క్యూబ్‌ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ ఏర్పాటుకు చేసిన విశేష కృషికి ఈ పురస్కారం దక్కింది.

న్యూట్రినోలు విశ్వవ్యాప్తంగా విస్తరించి ఉన్నప్పటికీ.. వాటిని గుర్తించడం శాస్త్రవేత్తలకు చాలా కాలంగా సవాలుగా ఉంది. పదార్థంతో అత్యంత అరుదుగా మాత్రమే పరస్పర చర్య జరిపే ఈ కణాలు భూమిని సైతం దాదాపు అడ్డంకులు లేకుండా దాటగలవు. ఈ ప్రత్యేక లక్షణాన్ని ఉపయోగించుకుని దక్షిణ ధ్రువంలోని భారీ మంచు పొరలను న్యూట్రినోలను గుర్తించే సహజ డిటెక్టర్‌గా ఉపయోగించాలనే ఆలోచనను హాల్జెన్‌ 1988లో ప్రతిపాదించారు.

దక్షిణ ధ్రువంలోని మంచులో విశ్వ రహస్యాల అన్వేషణ.. ఐస్‌క్యూబ్‌ ప్రయోగానికి కీలక కృషి....

ఆ ఆలోచనకు రూపం ఇచ్చిన ఐస్‌క్యూబ్‌ అబ్జర్వేటరీ ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రత్యేకమైన శాస్త్రీయ పరిశోధనా కేంద్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. దాదాపు ఒక క్యూబిక్‌ కిలోమీటర్‌ విస్తీర్ణంలోని మంచులో వేలాది కాంతి సెన్సర్లను అమర్చారు. న్యూట్రినో ఒకసారి మంచులోని అణువును ఢీకొన్నప్పుడు ఏర్పడే అత్యంత స్వల్ప కాంతి సంకేతాలను ఈ సెన్సర్లు గుర్తిస్తాయి. ఐస్‌క్యూబ్‌ నిర్మాణం 2011లో పూర్తైంది.

ఈ పరిశోధన ద్వారా అధిక శక్తి న్యూట్రినోలు విశ్వంలోని ఏ ప్రాంతాల నుంచి వస్తున్నాయనే దానిపై శాస్త్రవేత్తలకు కీలక ఆధారాలు లభించాయి. సుదూర గెలాక్సీలు, బ్లాక్‌హోల్స్‌, పేలుతున్న నక్షత్రాలు, ఇతర అత్యంత శక్తివంతమైన ఖగోళ ప్రక్రియల గురించి తెలుసుకునేందుకు న్యూట్రినోలు కొత్త సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాయి.

కాంతి ఆధారంగా విశ్వాన్ని పరిశీలించే సంప్రదాయ ఖగోళ శాస్త్రానికి భిన్నంగా.. న్యూట్రినోల ద్వారా విశ్వాన్ని అధ్యయనం చేసే కొత్త మార్గానికి ఐస్‌క్యూబ్‌ అబ్జర్వేటరీ బాటలు వేసింది. న్యూట్రినోలకు విద్యుత్‌ ఛార్జ్‌ లేకపోవడంతో అయస్కాంత క్షేత్రాల ప్రభావంతో వాటి మార్గం పెద్దగా మారదు. దీంతో అవి ప్రయాణించిన దిశను విశ్లేషించడం ద్వారా వాటి ఖగోళ మూలాలను గుర్తించే అవకాశం ఏర్పడింది.

82 ఏళ్ల ఫ్రాన్సిస్‌ హాల్జెన్‌ ప్రస్తుతం అమెరికాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ విస్కాన్సిన్‌–మాడిసన్‌లో ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నారు. 2026 భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్‌ పురస్కారం కింద ఆయనకు 12 మిలియన్‌ స్వీడిష్‌ క్రోనర్లు అందనున్నాయి.

దక్షిణ ధ్రువంలోని మంచు పొరలను పరిశోధన సాధనంగా మార్చిన ఆలోచన.. ఇప్పుడు విశ్వం లోతుల్లో దాగి ఉన్న రహస్యాలను ఛేదించే శక్తివంతమైన మార్గంగా మారింది. అదే కృషికి నోబెల్‌ పురస్కారం రూపంలో ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు లభించింది.